Son zamanlarda çocuklarda en sık karşılaşılan zorluklardan birisi çocuklarda oyun bağımlılığı. Bu sorular size de tanıdık geliyor olabilir, “Biraz daha oynayabilir miyim?” “Son bir oyun!” “Ne olur kapatma!”
Çocuğunuz dijital oyunu bırakması gerektiğinde yoğun öfkeleniyor, ekran başından kalkmakta zorlanıyor veya gün içerisinde yapmak istediği tek şey oyun oynamak mı oluyor?
Çocukların dijital oyunlara ilgi göstermesi günümüzde oldukça yaygın. Oyunlar eğlenmenin, arkadaşlarla iletişim kurmanın ve zaman geçirmenin bir yolu olabilir. Ancak oyun oynama davranışı çocuğun günlük yaşamındaki diğer alanların önüne geçmeye başladığında durum biraz farklı değerlendirilmelidir (Lee et al., 2025).
Burada önemli olan yalnızca çocuğun kaç saat oyun oynadığı değildir. Asıl soru, oyunun çocuğun hayatındaki yerinin ne hale geldiğidir.
Çocuklarda Oyun Bağımlılığı Nedir?
Günlük konuşmalarda “oyun bağımlılığı” ifadesi sık kullanılsa da klinik açıdan daha doğru ifade “oyun oynama bozukluğu” veya İngilizce adıyla “gaming disorder”dır. Dünya Sağlık Örgütü, oyun oynama bozukluğunu ICD-11 içerisinde tanımlamaktadır.
Bu durum; oyun oynama üzerindeki kontrolün azalması, oyunun diğer günlük etkinliklerden daha öncelikli hale gelmesi ve olumsuz sonuçlara rağmen oyun oynamaya devam edilmesiyle karakterizedir (Danesh et al., 2023).
Ancak her çok oyun oynayan çocukta oyun oynama bozukluğu olduğu düşünülmemelidir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bu durum oyun oynayan kişilerin yalnızca küçük bir bölümünü etkiler ve tanı açısından günlük işlevsellikte belirgin bozulma önemlidir.
Çocuklarda Oyun Bağımlılığı Belirtileri Nelerdir?
1. Oyunu Bırakmakta Zorlanıyorsa
Çocuğunuz oyunu bırakması gerektiğini bildiği halde sürekli süreyi uzatmaya çalışıyorsa bu durum dikkat edilmesi gereken işaretlerden biri olabilir.
“Bir oyun daha.” “Şimdi bitiremem.” “Beş dakika daha.” gibi ifadeler her çocukta görülebilir. Burada önemli olan bunun ne kadar sık yaşandığı ve sınır koyulduğunda çocuğun verdiği tepkidir.
2. Oyun Günün En Önemli Etkinliği Haline Geldiyse
Çocuğun diğer etkinliklere ilgisi azalıyor ve gün içerisindeki temel motivasyonu oyun oynamak haline geliyorsa oyun davranışının işlevi değerlendirilmelidir. Örneğin çocuk artık dışarı çıkmak, arkadaşlarıyla oynamak veya aile etkinliklerine katılmak istemiyor ve sürekli oyun oynamayı tercih ediyorsa bu durum dikkat gerektirir.
3. Oyun Nedeniyle Uyku Düzeni Bozuluyorsa
Gece geç saatlere kadar oyun oynamak, yatma saatini sürekli ertelemek veya sabah okula kalkmakta zorlanmak oyun kullanımının günlük yaşama etkisini gösterebilir.
Uyku düzeninin bozulması yalnızca yorgunluğa değil, çocuğun duygu düzenleme ve dikkat becerilerine de yansıyabilir.
4. Okul Sorumlulukları Etkileniyorsa
Ödevleri ertelemek, ders çalışmak istememek, okula geç kalmak veya akademik performansta belirgin düşüş yaşamak oyun kullanımının işlevselliği etkilediğini gösterebilir.
Burada yalnızca “oyun oynadığı için dersleri düştü” şeklinde tek yönlü bir açıklama yapmak doğru olmayabilir.
5. Oyun Oynayamadığında Yoğun Tepkiler Veriyorsa
Oyun süresi sona erdiğinde çocuğun öfkelenmesi tek başına bağımlılık göstergesi değildir.
Ancak sınır koyulduğunda çok yoğun öfke, saldırganlık veya uzun süre devam eden krizler yaşanıyor ve bu durum aile yaşamını sürekli olarak etkiliyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
6. Diğer Etkinliklere İlgisi Azaldıysa
Çocuk daha önce severek yaptığı birçok etkinliği bırakıp yalnızca dijital oyunlarla ilgilenmeye başladıysa bu değişiklik önemsenmelidir.
Özellikle sosyal ilişkiler, fiziksel aktiviteler, aile ile geçirilen zaman ve diğer hobiler belirgin şekilde azalıyorsa oyun kullanımının işlevi değerlendirilmelidir.
7. Olumsuz Sonuçlara Rağmen Oyun Oynamaya Devam Ediyorsa
Oyun oynamanın uykusunu bozduğunu, derslerini etkilediğini veya aile içerisinde ciddi sorunlara neden olduğunu bildiği halde çocuk oyun süresini kontrol edemiyorsa bu önemli bir işaret olabilir.
Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımında da olumsuz sonuçlara rağmen oyun oynamaya devam etme önemli bir özellik olarak belirtilmektedir.
8. Oyun Süresi Giderek Artıyorsa
Çocuk zaman içerisinde aynı doyumu yaşayabilmek için giderek daha uzun süre oyun oynamaya ihtiyaç duyuyor olabilir.
Ancak yalnızca oyun süresinin artması tek başına oyun oynama bozukluğu anlamına gelmez. Sürenin artmasının yanında kontrol kaybı ve günlük işlevsellikte bozulma olup olmadığına bakılmalıdır.
Her Çok Oyun Oynayan Çocuk Bağımlı mıdır?
Hayır. Bu ayrımı özellikle yapmak önemlidir. Çocuğun günde uzun süre oyun oynaması sağlıklı olmayan bir alışkanlık olabilir ancak bu durum otomatik olarak “bağımlılık” anlamına gelmez.
Oyun oynama bozukluğu değerlendirilirken çocuğun oyun üzerindeki kontrolü, oyuna verdiği öncelik, oyun nedeniyle ortaya çıkan olumsuz sonuçlar ve genel işlevselliği birlikte değerlendirilir.
Ebeveynler Ne Yapabilir?
Öncelikle oyunu tamamen yasaklamak her zaman en etkili çözüm olmayabilir. Daha önemli olan çocuğun günlük yaşamında dengeli bir düzen oluşturmaktır.
Uyku, okul, fiziksel aktivite, aile zamanı, arkadaşlıklar ve diğer ilgi alanları için alan oluşturulması önemlidir. Ekran sınırları belirlenirken ebeveynlerin tutarlı ve fikir birliğine sahip olması gerekmektedir.
Bir gün iki saat sınır koyup ertesi gün çocuğun ısrarı nedeniyle sınırı tamamen kaldırmak, çocuk için kuralları öngörülemez hale getirebilir. Kuralların önceden belirlenmesi, mümkün olduğunca sakin biçimde uygulanması ve çocuğa alternatif etkinlikler sunulması süreci kolaylaştırabilir.
Çocuklara Oyunu Tamamen Yasaklamak Gerekir mi?
Her çocuk için aynı cevap verilemez. Dijital oyunların çocuğun hayatındaki işlevi, kullanım süresi, içerik, yaş, gelişimsel özellikler ve günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Amaç oyunu çocuğun hayatından tamamen çıkarmak değil, oyunun çocuğun hayatındaki yerinin sağlıklı bir denge içerisinde olmasını sağlamaktır. Unutulmamalıdır ki teknoloji çağında yaşıyoruz ve cocukları sıfır ekran yetiştirmek hiç gerçekçi değildir. Çocukların ilerleyen yıllarda teknoloji ile kuracağı bağın temeli bu günlerde atılıyor.
Ne Zaman Bir Uzmandan Destek Almayı Düşünebilirsiniz?
Çocuğun oyun davranışını kontrol etmekte belirgin şekilde zorlandığını, oyun nedeniyle okul, uyku, sosyal ilişkiler veya aile yaşamının etkilendiğini düşünüyorsanız profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Özellikle çocuk oyun dışındaki etkinliklere ilgisini kaybetmiş, sürekli oyun düşünür hale gelmiş veya oyun oynayamadığında yoğun ve tekrarlayan krizler yaşamaya başlamışsa durum daha kapsamlı ele alınmalıdır.
Mare Psikoterapi Merkezi’nde çocukların dijital oyun kullanımı değerlendirilirken yalnızca ekran başında geçirilen süreye değil, oyunun çocuğun yaşamındaki yerine ve bu kullanımın altında yatan ihtiyaçlara da bakılmaktadır. Yukarıdaki bilgiler ve danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça
World Health Organization. Gaming Disorder – ICD-11
World Health Organization. Addictive behaviours: Gaming disorder
Danesh, F., Mohammadi, M., Naziri, G., et al. (2023). Effectiveness of modifying the parent-child interaction pattern based on filial play therapy on internet addiction, sleep quality, and self-efficacy in 9–12-year-old children. Addiction & Health. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10843351
Lee, Y. H., Shin, H., Bae, E., Lee, Y., Lee, C. M., Shim, S. H., et al. (2025). Intervention effects of group sandplay therapy on children at risk of smartphone addiction: Focusing on internalizing and externalizing problems. Children, 12(5), 593. https://doi.org/10.3390/children12050593