Her sabah uyandığınızda okula gitmek istemeyen bir çocukla mı karşılaşıyorsunuz? Sabah olduğunda çocuğunuz ağlamaya, karın ağrısından şikâyet etmeye veya “Bugün okula gitmeyeceğim.” demeye mi başlıyor? Evden çıkma zamanı geldiğinde yoğun bir kriz yaşanıyor olabilir mi?
Okula gitmek istemeyen bir çocukla karşılaşmak ebeveynler için oldukça zorlayıcı olabilir. Bir yandan çocuğun yaşadığı sıkıntıyı anlamaya çalışırken diğer yandan okula devam etmesini sağlamak gerekebilir. Peki çocuk neden okula gitmek istemez?
Çocuğun okula gitmek istememesi her zaman “şımarıklık”, “inat” veya “sorumluluktan kaçma” anlamına gelmez. Bazen bu davranışın arkasında yoğun bir kaygı, ayrılma güçlüğü, arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar veya okul ortamına uyum sağlamakta zorlanma olabilir (Shayganfard et al., 2024).
Okula Gitmek İstememek Normal mi?
Okulun ilk günlerinde veya tatil sonrasında çocukların zorlanması oldukça yaygındır.
Yeni bir ortama girmek, ebeveynden ayrılmak, yeni öğretmen ve arkadaşlarla tanışmak çocuk için büyük bir değişiklik olabilir. Ancak çocuğun okula gitmeme isteği sürekli hale geliyor ve günlük yaşamını etkiliyorsa durum daha yakından değerlendirilmelidir.
Çocuk Neden Okula Gitmek İstemez?
Tek bir neden yoktur. Bazı çocuklar ebeveynlerinden ayrılmaktan korkabilir. Bazıları arkadaş edinmekte zorlanabilir veya akranları tarafından dışlanıyor olabilir. Bazı çocuklar akademik olarak başarısız olmaktan veya öğretmenin beklentilerini karşılayamamaktan kaygılanabilir. Bazen de okulda yaşanan belirli bir olay çocuğun okula yönelik kaygısını artırabilir.
Bu nedenle “Neden gitmek istemiyorsun?” sorusuna çocuk “Bilmiyorum.” diye cevap verdiğinde konuşmayı orada bitirmemek gerekir. Çocuk bazen gerçekten nedenini henüz anlayamıyor olabilir.
Okula Gitmek İstemeyen Çocuğa Nasıl Yaklaşılmalı?
1. Öncelikle Duygusunu Anlamaya Çalışın
“Okula gitmek istemediğini görüyorum. Sana zor gelen bir şey var gibi.” gibi bir cümle çocuğun kendisini anlaşılmış hissetmesine yardımcı olabilir.
Bunun yerine: “Okulda ne var da gitmek istemiyorsun?” “Bak herkes okula gidiyor.” “Bunda korkacak ne var?” gibi ifadeler çocuğun kaygısını azaltmak yerine anlaşılmadığını hissettirebilir.
2. Kaygıyı Tamamen Ortadan Kaldırmaya Çalışmayın
Ebeveyn olarak çocuğun kaygısını görmek oldukça zor olabilir. Bu nedenle bazen “Tamam, bugün gitme.” diyerek çocuğu rahatlatmak cazip gelebilir. Ancak eğer temel problem kaygıysa, her kaygı yaşadığında okuldan uzaklaşmak kısa vadede rahatlama sağlarken uzun vadede okul kaygısının devam etmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle çocuğun yaşadığı kaygıyı kabul ederken, mümkün olduğunca rutin ve okul devamlılığını destekleyen bir yaklaşım benimsemek önemlidir. Temel amaç var olan kaygıyı yok etmek değildir. Çocuk bu kaygıyı yaşarken işlevsel hale gelebilmesini sağlamaktır.
3. Fiziksel Şikâyetleri Ciddiye Alın
Çocuklar kaygı yaşadığında karın ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı veya yorgunluk gibi gerçek fiziksel belirtiler yaşayabilirler. Bu nedenle “Numara yapıyorsun.” demek doğru değildir.
Ancak fiziksel belirtilerin nedeninin yalnızca psikolojik olduğunu da varsaymamak gerekir. Sürekli veya yeni ortaya çıkan fiziksel şikâyetler öncelikle hekim tarafından değerlendirilmelidir.
4. Okulla İş Birliği Yapın
Çocuğun okuldaki davranışını yalnızca evde gözlemlemek yeterli olmayabilir. Öğretmeniyle konuşarak çocuğun sınıftaki davranışları, arkadaş ilişkileri, derslere katılımı ve gün içerisinde zorlandığı zamanlar hakkında bilgi almak faydalı olabilir.
Bazen çocuk evde yoğun kaygı gösterirken okulda oldukça rahat olabilir. Bazen de tam tersi yaşanabilir. Bu nedenle farklı ortamlardan alınan bilgiler değerlendirme için önemlidir.
Okul Reddi ile Okulu Sevmemek Aynı Şey mi?
Hayır. Bir çocuğun “Bugün okula gitmek istemiyorum.” demesi tek başına okul reddi anlamına gelmez. Okul reddinde çocuğun okula gitmek konusunda yoğun sıkıntı yaşaması, sürekli kaçınması veya okula gitme zamanı geldiğinde belirgin fiziksel ve duygusal belirtiler göstermesi söz konusu olabilir.
Özellikle durum haftalar boyunca devam ediyor, çocuk okula gitmek için yoğun kaygı yaşıyor veya bu nedenle akademik ve sosyal yaşamı etkileniyorsa profesyonel değerlendirme gerekir.
Ne Zaman Bir Uzmandan Destek Almayı Düşünebilirsiniz?
Çocuğun okula gitmeme davranışı sıklaşıyor, uzun süre devam ediyor veya çocuğun akademik ve sosyal yaşamını etkiliyorsa bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.
Özellikle yoğun ayrılma kaygısı, panik benzeri belirtiler, sürekli fiziksel şikâyetler, akran ilişkilerinde sorunlar veya okulda yaşanan belirgin bir olay varsa durum daha kapsamlı değerlendirilmelidir.
Mare Psikoterapi Merkezi’nde çocukların okul ile ilgili yaşadığı güçlükler değerlendirilirken yalnızca “okula gitmek istememe” davranışına değil, bu davranışın altında yatan duygusal ve çevresel etkenlere de odaklanılmaktadır. Bu konuda uzman desteği için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça
Zarra-Nezhad, M., Pakdaman, F., & Moazami-Goodarzi, A. (2023). The effectiveness of child-centered group play therapy and narrative therapy on preschoolers’ separation anxiety disorder and social-emotional behaviours. Early Child Development and Care, 193(6), 841–853. https://doi.org/10.1080/03004430.2023.2167987
Shayganfard, M., Kaboudi, B., Arabsheibani, K., Shakiba, E., & Cheshmekaboudi, S. (2024). Effectiveness of cognitive-behavioral group play therapy on anxiety-based school refusal and behavioral problems in elementary school boys: A preliminary randomized controlled trial. Archives of Psychiatric Nursing, 50, 108–114. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2024.03.019